เอกซเรย์ทรวงอก 1 ครั้ง
เท่ากับรังสีธรรมชาติกี่วัน
ตอนที่แล้วเราได้ “ไม้บรรทัด” มาอันหนึ่ง — รังสีพื้นหลังธรรมชาติ 2.4 mSv ต่อปี ตอนนี้ลองเอามาวัดดู: เอกซเรย์ทรวงอก 1 ภาพ ≈ รังสีพื้นหลัง 10 วัน ≈ บินไกลไป-กลับ 3 เที่ยว ไม่ใช่ศูนย์ แต่ก็ไม่ต้องกลัว
ตอนที่แล้วเราได้ไม้บรรทัดมาอันหนึ่ง: ต่อให้ไม่ทำอะไรเลย คนบนโลกก็ได้รับรังสีธรรมชาติราว 2.4 มิลลิซีเวิร์ต (mSv) ต่อปี — จากอวกาศ จากหินดิน และจากก๊าซเรดอนในอากาศ คิดเป็นต่อวันประมาณ 6.6 ไมโครซีเวิร์ต (μSv) ประโยชน์ของไม้บรรทัดอันนี้ คือเปลี่ยน “รังสีจากการเอกซเรย์” จากคำที่ฟังดูน่ากลัว ให้กลายเป็นตัวเลขที่เปรียบเทียบได้
01ดูตัวเลขฝั่งการแพทย์มนุษย์ก่อน
RadiologyInfo เว็บไซต์ให้ความรู้ที่วิทยาลัยรังสีวิทยาอเมริกัน (ACR) และสมาคมรังสีวิทยาแห่งอเมริกาเหนือ (RSNA) จัดทำร่วมกัน เผยแพร่ตารางเปรียบเทียบไว้ว่า:
ปริมาณรังสียังผลประมาณ 0.1 mSv เทียบเท่ารังสีพื้นหลังธรรมชาติราว 10 วัน ในตารางเดียวกัน การบินไป-กลับข้ามฝั่งตะวันออก-ตะวันตกของสหรัฐฯ หนึ่งเที่ยวอยู่ที่ประมาณ 0.03 mSv — เครื่องบินบินสูง จึงเจอรังสีคอสมิกมากกว่า
พูดง่าย ๆ คือ เอกซเรย์ทรวงอก 1 ภาพ ≈ ปริมาณที่คุณได้รับอยู่แล้วใน 10 วัน ≈ บินไกลไป-กลับ 3 เที่ยว
เอาตัวเลขเหล่านี้มาวางเทียบกัน จะเห็นว่ารังสีจากการถ่ายภาพไม่ใช่ “ศูนย์” แต่ก็ห่างไกลจากระดับ “ถ่ายครั้งเดียวเป็นอันตราย” มาก มันอยู่ในลำดับขนาดเดียวกันกับสิ่งที่คุณได้รับอยู่ทุกวันอยู่แล้ว
02แล้วฝั่งสัตว์ล่ะ
ทรวงอกของสุนัขและแมวบางกว่าคนมาก จึงใช้ kV ต่ำกว่า และจำกัดลำรังสี (collimation) ให้แคบกว่ามากด้วย และอย่าลืมว่า สัตว์คือผู้ป่วย — การเอกซเรย์ทำเพื่อการวินิจฉัยของตัวมันเอง หลักการข้อแรกของการป้องกันรังสีเรียกว่า “ความชอบธรรม” (justification)
ภาพที่จำเป็น: ประโยชน์มากกว่าความเสี่ยงมาก
ภาพที่ควรถ่าย ประโยชน์ที่ได้มากกว่าความเสี่ยงมาก ส่วนภาพที่ไม่จำเป็น แม้ภาพเดียวก็เกินไป สิ่งที่ใช้ตัดสินว่า “ควรถ่ายหรือไม่” คือความจำเป็นในการวินิจฉัย ไม่ใช่ความกลัวต่อคำว่า “รังสี”
03สิ่งที่เจ้าของสัตว์ควรใส่ใจจริง ๆ มีสองข้อ
ดังนั้นสิ่งที่เจ้าของสัตว์ควรถามจริง ๆ ไม่ใช่ “มีรังสีไหม” แต่คือ:
ภาพนี้จำเป็นหรือไม่
ถ้าคุณหมอบอกว่าต้องถ่าย ก็เพื่อให้เห็นปัญหาชัดเจน การตรวจที่จำเป็น ประโยชน์มาก่อนเสมอ
ถ่ายครั้งเดียวผ่านได้ไหม
จัดท่าแม่น ตั้งค่าถูก จับบังคับดี ถ่ายสำเร็จในครั้งเดียวก็ไม่ต้องถ่ายซ้ำ ลดการถ่ายซ้ำหนึ่งครั้ง เท่ากับลดการรับรังสีหนึ่งครั้ง
ข้อที่สองนี่แหละ คือจุดที่คลินิกควบคุมได้มากที่สุด และสะท้อนฝีมือมากที่สุดด้วย
ตัวเลขน่าเชื่อถือกว่าคำพูดลอย ๆ ว่า “ไม่เป็นไร” มากนัก
เอกซเรย์ 1 ภาพ ≈ รังสีพื้นหลัง 10 วัน
ไม่ใช่ศูนย์ แต่ก็ไม่ต้องกลัว
ที่มาของตัวเลข：รังสีพื้นหลังธรรมชาติ 2.4 mSv/ปี — รายงาน UNSCEAR 2008; เอกซเรย์ทรวงอกผู้ใหญ่ ≈ 0.1 mSv ≈ พื้นหลัง 10 วัน และการบินไป-กลับข้ามฝั่งสหรัฐฯ ≈ 0.03 mSv — ตารางเปรียบเทียบ “Radiation Dose” ของ RadiologyInfo.org (ACR/RSNA)
